Inleiding, vergelijking met de christelijke visies
De indruk bestaat dat in tegenstelling tot (sommige) christenen boeddhisten niet moeilijk doen over de evolutietheorie, soms ten onrechte 'evolutieleer' genoemd.
Al vanaf de publicatie van 'The Origin of Species ' door Charles Darwin hebben christenen zich tegen aspecten ervan verzet, met name tegen het feit dat er geen rol in is weggelegd voor God als Schepper van aarde, planten, dieren en mens. Het verzet is, met name in de Verenigde Staten, het laatste decennium eerder versterkt dan verzwakt. Er worden door (fundamentalistische) christenen alternatieven geformuleerd - respectievelijk 'Creationisme' en 'Intelligent Design' genaamd - en scholen worden verplicht die ook in het curriculum op te nemen. Vergelijk het boek 'God én Darwin. Geloof kan niet om evolutie heen' van Taede Smedes (ook een christen, we moeten niet generaliseren) hierover.
De rooms-katholieken zijn wat dit betreft slimmer (opportunistischer), zie Bijlage 1.
De volledige titel van het hoofdwerk van Darwin, uitgekomen in 1859, is te vertalen als: 'Over de oorsprong van soorten door middel van natuurlijke selectie, of: het behoud van begunstigde rassen in de strijd om het bestaan'.
Er zijn zeer veel overzichtsartikelen over wat de evolutietheorie inhoudt, ook vele geschikt voor boeddhisten, denk ik. Ik ben geen echte deskundige maar het Wikipedia-artikel lijkt me geschikt.
Heel in het kort: het gaat om de verklaring voor de evolutie van het leven en voor de verscheidenheid aan soorten op Aarde; het belangrijkste mechanisme is dat van selectie van eigenschappen, doorgegeven aan een volgende generatie. 'Soortvorming' treedt op als uit een populatie twee of meer populaties ontstaan die zich onderling niet kunnen voortplanten. De evolutie, en dus de soortvorming, gaat zonder vooropgezet plan, is niet gericht op de een of andere vooruitgang en heeft ook geen vooruitgang als effect.
Daarom de aanhalingstekens in de kop van deze blog bij het woord 'ladder': er is geen ladder, de mens staat niet hoger dan de dieren.
=======================================================================
Knelpunten
Op het boeddhistische front is het in tegensteling tot bij christenen opvallend stil t.a.v. de evolutietheorie.
Ik hoor nog al eens zeggen dat het boeddhisme (i.t.t. andere religies) zo goed verenigbaar is met de natuurwetenschap. Vaak worden daaronder ook - expliciet of impliciet - de twee grote theorieën verstaan: de Big Bang Theorie en de Evolutie Theorie.
Dat is fijn. Maar ik zie toch wel een paar knelpunten:
* Boeddhistische teksten bevatten ook uitgewerkte kosmologie en evolutie van levende wezens, Zie bijvoorbeeld Bijlage 2. Hoewel er enige overeenkomsten zijn tussen deze teksten en de Darwiniaanse theorie, zijn er toch ook essentiële verschillen. Niet alleen de hierarchie tussen de diverse levende mensen maar ook het cyclische (herhalingen van processen) boeddhistische model tegenover de lineaire (wat geweest is, komt nooit meer terug) westerse denktrant.
* Het leerstuk van wedergeboorte, gecombineerd met het karma-concept is m.i.volstrekt niet verenigbaar met de biologische concepten van de evolutietheorie. Dit is alleen een probleem voor die boeddhisten die een dogmatische opvatting ten aanzien van wedergeboorte hebben. Ik niet, zoals ik al in diverse blogs heb beschreven.
* Het boeddhisme, eigenlijk alle Aziatische tradities erbinnen, kent naast mensen en het dierenrijk nog een paar gebieden van levende wezens: hellewezens, hongerige geesten, deva's en (in principe ook sterfelijke) goden.
Het is relatief eenvoudig deze gebieden (hier noem ik er vier maar in andere teksten worden er tientallen onderscheiden) als symbolisch bestaand, als projecties van de menselijke geest te beschouwen, maar niet iedereen kijkt daar zo licht tegen aan.
* Boeddhistische tradities hebben in hun filosofie een andere wijze van logisch redeneren, een andere causaliteits-opvatting. Bijvoorbeeld de werking van het leerstuk van het 'afhankelijk ontstaan ' (Pali: Paticca samuppada). Ook het principe van 'het uitgesloten midden' uit de Westerse logica (en dus ook de evolutietheorie) wordt door sommige boeddhistische filosofen bestreden. Mijn reactie: ik ga er van uit dat deze principes betrekking hebben op bewustzijns-ervaringen en bedoeld zijn het 'ontwaken' te bevorderen (soteriologisch dus), en niet als natuurwetenschappelijke principes bedoeld zijn.
* Het moeilijkste, voor mij meest essentiële, probleem is de verhouding tussen materie (ook wel 'lichaam' genoemd) en bewustzijn (ook wel: 'geest' of 'ziel')
Kernvraag: wat is de plaats van het bewustzijn en wanneer, en waarom (want wat is het evolutionaire voordeel?) is in de evolutie van de dier plus mens ergens zo'n vijftigduizend jaar geleden (denk ik) het bewustzijn een kenmerk van homo sapiens geworden?
Hoofdstuk 5 van het boek 'Evolutionair denken' door Chris Buskes, getiteld 'Evolutie en bewustzijn ', beschrijft de stand van zaken. Zonder eindoordeel, want wetenschappers kunnen eerlijk toegeven het nog niet te weten (ze kunnen trouwens ook wel arrogant zijn). Er zijn zoveel aspecten, dat het niet is samen te vatten
Een interessante vraag is of 'bewustzijn' wel een evolutionaire functie heeft, er zijn filosofen (een minderheid) die menen dat het een niet-functioneel bijverschijnsel van ons brein is.
Ten aanzien van het nog altijd niet opgeloste en misschien wel onoplosbare lichaam-geest probleem biedt een beroemd artikel van Thomas Nagel enige duidelijkheid: 'Wat is het om een vleermuis te zijn ?' Dat kunnen we niet weten; 'Nagel grijpt overigens niet terug op een cartesiaans dualisme van lichaam en geest. Zijn positie is iets subtieler. Nagel verdedigt een zogeheten dubbel-aspecttheorie... Waar de werkelijkheid in laatste instantie precies uit bestaat, weten we niet. Maar we kennen in elk geval twee aspecten van de werkelijkheid: het fysische en het mentale. Deze twee aspecten zijn echter vooralsnog niet tot elkaar te herleiden.' (p. 201-202)
=======================================================================
Opvattingen van boeddhisten
Het kan dus zo zijn dat boeddhisten achter hun trots dat het boeddhisme zo goed verenigbaar is met de natuurwetenschap, er eigenlijk net zo als sommige christenen over denken.
Specifieke literatuur over de relatie boeddhisme - evolutietheorie is er relatief weinig, de meeste boeddhisten zijn niet zo met dit thema bezig, is m'n indruk.
Een overzichtsartikel op Wikipedia maakt onmiddellijk (waarschijnlijk onbedoeld) de inconsistentie van boeddhistische opvattingen zichtbaar.
Het begin met "As no major principles of Buddhism contradict it, many Buddhists tacitly accept the theory of evolution. Questions about the eternity or infinity of the universe at large are counted among the 14 unanswerable questions which the Buddha maintained were counterproductive areas of speculation. As such, many Buddhists do not think about these kinds of questions as meaningful for the Buddhist goal of relieving oneself and others from suffering. One does not need to know the origin of life, nor agree with the Buddha's position on scientific topics, in order to achieve enlightenment."
Maar vervolgt deze opmerking over stilzwijgend accepteren met:
"Dalai Lama dismisses the element of randomness in the theory of evolution based on natural selection:
From the Buddhist's perspective, the idea of these mutations being random events is
deeply unsatisfying for a theory that purports to explain the origin of life."
Ook niet positief is: "Albert Low, a Zen master and author of The Origin of Human Nature: A Zen Buddhist Looks at Evolution, (2008) opposes neo-Darwinism and the selfish gene as he claims they are materialistic. He also opposes creationism for being dogmatic and instead advocates spiritual evolution."
De Agganna Sutta wordt genoemd (zie Bijlage 2)
Het artikel verwijst naar twee artikelen van de bekende Zen-boeddhist David Loy, A Buddhist Philosophy of Evolution en Buddhism, Cosmology and Evolution .
Ik weet niet goed wat ik van deze artikelen moet vinden. Volgens mij gaan ze helemaal niet over de evolutietheorie, ondanks de titels er van. Het zijn positief denkende (tevens ecologisch bezorgde) teksten over een universum dat zich van zichzelf bewust wordt als volgende fase in de evolutie, die niet als toevallig maar als creatief proces wordt gezien.
Misschien wel in dezelfde richting: de aankondiging van een Congres over 'Buddhism, Science, and Ideology in Modern Japan in Erfurt in augustus 2015'
"G. Clinton Godart - 'Buddhist Receptions of Evolutionary Theory in Modern Japan '
I will argue that overall Japanese Buddhist intellectuals not only responded positively to evolutionary theory, but also became active interpreters and transmitters of evolutionary thought. Evolutionary theory also stimulated the development of new interpretations of Buddhism. On the other hand, while Buddhist intellectuals tended to accept the fact of evolution, they strongly opposed materialist and reductionist interpretations of evolutionary theory, and tried to embed evolution within an idealist and pantheist worldview."
Onderstreping door mij. Ik ben benieuwd hoe die 'worldview' er dan precies uit ziet.
Een vraag in een discussieforum: Did Buddha or do most Buddhists believe in Evolution?
Deze leverde tientallen antwoorden op, de meesten ervan gingen in de richting van 'Yes'.
Het is m.i. een onjuiste en onzinnige vraagstelling. Een (wetenschappelijke) theorie is geen geloofsartikel, hoogstens iets waarvan je waarschijnlijk acht dat die correct is.
In tegenstelling tot wat vaak verondersteld wordt, heeft de Dalai Lama helemaal niet zo'n duidelijke positieve attitude t.o.v. de evolutietheorie. Vergelijk de bespreking in the New York Times van zijn boek 'The Universe in a Single Atom: Reason and Faith' door G. JOHNSON:
"He and his guests discuss things like the neuroscientific basis of Buddhist meditation and the similarities between Eastern concepts like the "philosophy of emptiness" and modern field theory. In "The Universe in a Single Atom" he tells how he walked the mountains around his home trying to persuade hermits to contribute to scientific understanding by meditating with electrodes on their heads.
But when it comes to questions about life and its origins, this would-be man of science begins to waver. Though he professes to accept evolutionary theory, he recoils at one of its most basic tenets: that the mutations that provide the raw material for natural selection occur at random. Look deeply enough, he suggests, and the randomness will turn out to be complexity in disguise - "hidden causality," the Buddha's smile. There you have it, Eastern religion's version of intelligent design. He also opposes physical explanations for consciousness, invoking instead the existence of some kind of irreducible mind stuff, an idea rejected long ago by mainstream science"
Onderstreping door mij. Alan Wallace, ook actief in Dalai Lama's Mind & Life, reageerde negatief-belerend op deze bespreking, zie ook hier .
=======================================================================
Wie was de eerste boeddhist op aarde?
Eigenlijk gaat het me ook om iets anders.
Okay, men kan het boeddhisme een religie noemen, of een filosofie of wat dan ook, dat zijn allemaal reïficaties, doen alsof het om een ding gaat.
Het gaat echter - in ieder geval voor mij - om een boeddhistisch pad. Het Achtvoudige Pad , zoals ik dat de vorige blog beschreef, is een woord voor een concretisering daarvan maar meer algemeen gaat het in de beoefening van een boeddhistische traditie om het 'ontwaken', het beëindigen (in dit leven) van het lijden.
Anders (niet helemaal correct) gezegd: het boeddhisme is niet een kosmologie, niet een ontologie, niet een evolutietheorie; maar het boeddhisme is een soteriologie, een heilsleer: het beschrijft de methode van ontwaken. (In meervoud: methoden )
En de mens sterft alleen, ook het 'ontwaken' doe je alleen, ook al doe je dat samen met anderen, ook al wacht je er als een bodhisattva lange tijd mee uit compassie voor anderen.
Terwijl de evolutietheorie geen theorie over levende wezen op individueel niveau is, maar over soorten gaat. Hoe moet dat dan?
Waar het me daarbij om gaat is de vraag: wanneer in de evolutie was de mens (homo sapiens) of voorganger van de mens voor het eerst in staat dat te doen wat we nu 'beoefenen van het boeddhisme' noemen?
M'n antwoord op de vraag wanneer in de loop van de evolutie van de mens die voor het eerst - althans theoretisch want hij/zij had wel andere dingen aan het hoofd - het 'boeddhisme kon beoefenen' is met slagen om de arm: hoogstens vijftigduizend jaar geleden en misschien wel veel korter. Tot die tijd ontsnapte dus geen enkel levend wezen aan samsara.
Voor die tijd had homo sapiens eenvoudigweg niet de capaciteiten in taal en bewustzijn om welke vorm van beoefening die we nu kennen bij de diverse boeddhistische tradities (rituelen uitvoeren, mantra's en andere teksten reciteren, mediteren, reflecteren op ethisch handelen, etc.) uit te voeren.
En dieren konden dat - met één uitzondering - al helemaal niet en nu ook niet. Zeker, dieren hebben een mate van bewustzijn, maar geen zelfbewustzijn; ze kunnen zingen en spraakachtige geluiden uiten, maar alleen een vastgelegde repertoire; dieren kunnen - voor zover we weten - geen verhalen bedenken en vertellen, en dat is het boeddhisme toch grotendeels?
Wel kunnen dieren compassie hebben, vergelijk huidig onderzoek (Frans de Waal bv bij bonobo's) t.a.v. soortgenoten; en in klassieke teksten ook naar andere levende wezens wat een wedergeboorte tot mens (zelfs tot toekomstige Boeddha) tot gevolg kan hebben.
Dat is één van de twee paradoxen waar sommige boeddhisten mee moeten leven: weliswaar hebben ook dieren Boeddha-natuur, dat is de mogelijkheid een Boeddha te worden, maar de realisering daarvan is een lange weg: niet binnen één leven (die mogelijkheid is alleen aan de mens voorbehouden) en dus moet je er wel voor in wedergeboorte en door het dier te verwerven goed karma geloven.
De andere paradox voor sommige boeddhisten (ik vermoed: dezelfde, met name in sommige Mahayana-tradities): men is tegen logisch en intellectueel redeneren, staat daar althans zeer kritisch tegenover omdat het dualistisch is; maar realiseert zich alleen met tegenzin dat dat wat nodig is om 'bevrijd te worden', 'te ontwaken', 'een realisatie te bereiken' precies dat is wat de mens van het dier onderscheid: bewustzijn, taal en dus het vermogen om met symbolen om te gaan en dus ons vermogen om te kunnen denken. De paradox anders geformuleerd: deze vermogens zijn nodig om het 'niet-zelf' bij zichzelf te doorgronden, wat eerste voorwaarde 'ontwaken' is. Zonder dualisme geen non-dualisme !
Om Descartes te parafraseren:
ik (homo sapiens) denk en kan iets met mijn bewustzijn, dus kan ik mezelf bevrijden.
=======================================================================
NAWOORD
De evolutietheorie geeft een verklaring - volgens mij de meest plausibele verklaring al staat het op gespannen voet met nogal wat aspecten van het boeddhisme - van het ontstaan en bestaan van de soorten (dieren, plus mens); van de biodiversiteit dus.
Soorten ontstaan en sterven weer uit.
De laatste honderden jaren sterven soorten vooral uit door het ingrijpen van de mens.
Het afnemen van de biodiversiteit is iets dat me bezorgd en verdrietig maakt.
Er is één troostrijke gedachte: ook de menselijke soort (homo sapiens) sterft wel een keer uit, net zo als dat bij de naaste concurrent de Neanderthaler het geval is geweest. Misschien door eigen ingrijpen binnen honderden jaren, misschien doet de natuur er wat langer over.
Dat is op een bepaalde manier wel jammer want dan is er niemand (geen levend wezen) meer, die in staat is zich bewust te worden van dukkha, anicca en anatta en zodoende te 'ontwaken'.
(Er blijven overigens dan wel levende wezens met compassie bestaan want sommige diersoorten hebben dit vermogen duidelijk ook)
Wellicht ontstaat er op de lange duur op aarde wel weer een diersoort met deze vermogens (en dus die van taal en bewustzijn), die dit ook kan zonder de nadelen van de menselijke soort.
Eindig ik toch nog positief.
=======================================================================
Bijlage 1
EVOLUTIE EN RELIGIE
... We hebben gezien dat de evolutietheorie eventueel verzoenbaar is met deïsme maar niet met theïsme, een letterlijke lezing van de religieuze leerstellingen. Schepping en evolutie bijten elkaar. De proclamatie van het Vaticaan in 1996 dat de evolutietheorie niet in conflict is met de katholieke geloofsleer moet dan ook met een korreltje zout worden genomen. Het Vaticaan snoept namelijk van twee walletjes. Paus Johannes Paulus II stelde dat het menselijk lichaam best door een natuurlijk proces uit eerdere levensvormen kan zijn geëvolueerd, maar dat de menselijke ziel rechtstreeks in ons is geplant door God. Afgezien van de netelige kwestie wat de ziel precies is, heeft deze dubbele visie meer problemen. Het roept bijvoorbeeld de vraag op wannéér onze voorouders precies een ziel kregen. De evolutie verloopt immers gradueel en er is geen plotselinge overgang van aapmensen naar echte mensen aan te wijzen. Elke keuze voor bepaald tijdstip van zielinplanting wordt dan arbitrair. ... In de poging het beste van twee werelden te verenigen, maakt de Kerk van Rome er een potje van."
Bron: Chris Buskes Evolutionair denken - De invloed van Darwin op ons wereldbeeld
Uitg. Nieuwezijds, 2006, pagina 292
=======================================================================
Bijlage 2
Digha-Nikaya vertaling door Jan de Breet & Rob Janssen
Nr. 27: Agganna-Sutta - De leerrede over het begin der dingen
"INLEIDING
...
Tevens wordt in dit sutta, en wel in de vorm van een mythe, het ontstaan van de maatschappij met haar diverse rangen en standen beschreven. Zoals in vele andere mythen is het uitgangspunt een gouden tijd, waarin geen onrecht voorkwam en de mensen in vrede leefden. Geleidelijk nam de moraliteit af en werd de wereld zoals zij nu is. Dan treedt er een kentering op, doordat de mensen de waarde van zelfbeheersing ontdekken en gaan mediteren.
...
Nu volgt de bovengenoemde mythe - een kosmogenese om aan te geven dat de standen zijn ontstaan op grond van sociale gegevenheden en niet op grond van een goddelijke beschikking. ...
Op een zeker moment trekt de wereld samen (vergaat) en worden de meeste wezens herboren in een godenwereld, de wereld der Stralenden. Na lange tijd ontplooit de wereld zich weer. De wezens vallen uit de godenwereld en zweven vrij in de ruimte boven de oer-wateren van de nieuwe aarde. Dan vormt zich een soort vlies, de 'eetbare aarde', op het water en de wezens proeven en genieten ervan. Naarmate zij er meer van eten, worden zij grofstoffelijker. Hun straling verdwijnt en de zon en de maan verschijnen. ... Hun lichamen worden steeds grover en sexuele differentiatie wordt zichtbaar. De wezens, die hoe langer hoe meer op mensen beginnen te lijken, geven zich over aan sexualiteit en gaan huizen bouwen om hun 'immoreel gedrag' te verbergen.
...
Dan besluiten sommigen hun leven te beteren. Zij trekken de wildernis in en gaan mediteren. ... Anderen gaan diverse ambachten uitoefenen ...
Uit al deze standen trokken mensen de thuisloosheid in en zo ontstond de stand der asceten. iedereen van welke stand dan ook kan tot ontwaken komen door beheersing in daad, woord en gedachten. Wie dit ideaal nog niet bereikt heeft, maar een goed leven heeft geleid, wordt in een hemelse wereld wedergeboren. Een booswicht staat een hel te wachten."
Bron: De verzameling van lange leerredes, Asoka, 2001, pagina 583 e.v.
Posts tonen met het label dialoog tussen religies. Alle posts tonen
Posts tonen met het label dialoog tussen religies. Alle posts tonen
zondag 26 april 2015
maandag 6 april 2015
Boeddhisme en het God-concept, een complexe en moeizame relatie - En mijn positie daarin: gewoon atheïstisch
Update 11 april
Goed nieuws voor de atheïst, dus ook voor de boeddhistische atheïst.
Dubbel nieuws zelfs.
* Het eerste is dat er ook vrolijke atheïsten zijn. Waldo Swijnenburg is er één van. Hij heeft een boek geschreven onder de titel 'De schoonheid en de troost van een wereldbeeld zonder God '. In de Volkskrant van 11 april een interview met hem. In OBA-Live (van HUMAN) ook, luister hier
* Het tweede is dat het universum mogelijk langzamer uitdijt dat we tot nu toe dachten. Het duurt misschien wel een miljard jaar langer voor het leeg is: wat een opluchting
Zie accelerating-universe-not-so-fast
========================================================================
Een paar maanden geleden (blog 14 jan.) noemde ik de discussie over het bewijzen van het wel of niet bestaan van God een non-onderwerp.
Vervolgens stortte ik me zelf in die discussie.
Zie bv de blog van Smedes , met mijn bijdragen in het eind daarvan. En zie ook hier
En in een andere discussie schreef ik:
In een TV-programma van de BOS 18 januari werd in een Soefi-tempel een kaars aangestoken met de volgende tekst: "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
Dit gebeurde ook voor de andere vijf wereldreligies.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat het boeddhisme een religie wordt genoemd.
Maar ik herken mezelf volstrekt niet in het noemen (en zelfs verheerlijken) van een kennelijk alomtegenwoordige God. Het boeddhisme wordt hier in een vaag-christelijk keurslijf geduwd, vanuit de wens dat alle religies in wezen dezelfde zijn.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat juist de verschillen benoemd worden
Alleen dan is een gesprek met een 'we agree to disagree'
Trouwens, die verschillen zijn er ook binnen de boeddhistische tradities; sommige kunnen wel met God of het goddelijke of De Ene door één deur; andere (waaronder de mijne) hebben niets met God.
In het soort boeddhisme waarin ik me het meeste juist voel, zit geen God-concept.
Maar eigenlijk ging het me om iets anders: hoe moet je met een theïst een gesprek voeren als die niet alleen overtuigd is van het bestaan van God, maar tegelijk denkt te kunnen bewijzen dat God bestaat. Waarom iets willen 'bewijzen' als je er toch al in gelooft, begrijp ik niet, maar waarschijnlijk denkt zo'n Christen dat ik van bewijzen houd.
Zo'n discussie is eigenlijk onmogelijk, zeker als het ook gaat om een persoonlijk God.
Ik ga ook niet meer proberen enigszins tot elkaar te komen door te zeggen dat er wel 'iets is', een soort goddelijk principe; of agnostisch te zeggen het niet te weten; ik heb gewoon geen behoefte aan het concept God.
Met een Moslim is zo'n discussie ook onmogelijk, denk ik, maar die zal het niet gaan hebben over 'Allah-bewijzen' in een poging mij te overtuigen.
[Toen mij werd gezegd dat dit afstandelijk was en het om eigen ervaring ging, schreef ik:]
Okay, eigen ervaring.
M'n eigen ervaring is dat ik voel er niets van te menen, een rol te spelen om de ander te pleasen als ik zeg "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
M'n eigen ervaring is dat ik niet, nooit, het gevoel heb gehad dat God bestaat en ook nooit (na m'n tiende jaar) het gevoel heb gehad daar iets mee te missen.
Ik geef er de voorkeur aan, tegen mensen van allerlei religies over hun geloof te zeggen: we agree to disagree. En liever langs elkaar heen te leven dan te doen alsof we van alles gemeenschappelijk hebben.
[En tegen iemand anders die, in het kader van deze God-discussie, schreef dat God in onze innerlijke ziel zit en wij hem moeten respecteren en dankbaar zijn; bv over het feit dat we een dak boven ons hoofd hebben en elke dag een bord eten:]
Er is geen God, en hij/zij kan dus ook niet in onze ziel zitten (er is ook geen ziel). Respecteren kan nooit kwaad maar er is niets om te respecteren; en bedanken dus ook niet.
De kunst is m.i. om dankbaar te zijn zonder object van dankbaarheid.
Deze flarden van een standpunt maken, ook voor mezelf, duidelijker
waar ik sta t.a.v. de vraag over het bestaan van God. Duidelijkheid die maakte
dat ik mezelf nu atheïstisch boeddhist noem, scherper dan seculier boeddhist.
In onderstaand betoog geeft ik met een aantal citaten waar het boeddhisme (althans diverse boeddhisten) staan t.a.v. de Godsvraag.
En afsluitend kom ik dan op m'n eigen positie terug.
========================================================================
In het discussieplatform 'Dhamma Wheel' leverde de vraag 'Where is God in Buddhism? ' maar liefst 368 reacties op. Die ga ik dus niet samenvatten. Zie hier
Het betreft hier een (overwegend) Theravada-forum.
In de Theravada (in de traditionele vorm dan, er zijn ook beoefenaren die beïnvloed zijn door Mahayana - zie onder - en New Age visies) is het standpunt helder. Ik beperk me tot het geven van links.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Nyanaponika Thera.
Een genuanceerd artikel met een leuke aan Bertrand Russell toegeschreven oneliner
'It is improbable that the universe contains nothing better than ourselves.'
* 'Why we can be certain that God doesn’t exist' door Sujato noemde ik ook in januari.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Ven. S. Dhammika is ook volstrekt helder:
'Question: Do Buddhists believe in a god? Answer: No, we do not.' Enzovoorts.
Het themanummer 'The God Issue ' van het electronische tijdschrift Inquiring Mind bevat een vijftiental artikelen over het thema 'God en Boeddhisme', de meeste geschreven door Mahayana-boeddhisten met duidelijke en nog steeds min of meer beleden theïstische (Christelijke of Joodse) wortels. Anders dus dan de Theravada-beschouwingen van hierboven.
Veel dichter bij mijn opvattingen zit het artikel 'Was the Buddha an Atheist? ; Preeminent Buddhist thinkers—Badiner, Kornfield, Batchelor, and Thurman—weigh in' door Philip Wolfson uit 'Tricycle' van januari 2015 (u ziet, het is en blijft een actueel thema, vgl ook het recente boek van Brad Warmer over God, of No God, dat is me niet duidelijk geworden)
Het betreft de stelling 'The Buddha was an atheist '
Alan Badiner zei hierover: " I would need time to do it, but there are passages from the Tripitaka that strongly indicate that the Buddha denied the existence of a creator god. Rather than classify him as an atheist or an agnostic, it would be more appropriate to use the term nontheist. An atheist believes only what he can see but, of course, the Buddha suggested that not all that you see is real. "
Stephen Batchelor's bijdrage aan deze discussie:
"I’m happy you are happy with nontheist. The problems are manifold. The term atheist as we use it today would not have been used in that way at the Buddha’s time. Nor, for that matter, would the concept nontheist. There are no equivalents for either in Pali or Sanskrit, though many Hindus today still regard the Buddha as a nastika, usually translated as nihilist but which means something like one who asserts there is nothing.
Again, the Buddha would have rejected this since he warns against the two extremes of atthi [it is] and natthi [it is not] and seeks to establish his dharma in the middle (madhyama), which does not lapse into the extremes of eternalism or annihilationism. The Buddha simply did not define himself or his teaching in such ways. So trying to capture him in these terms is bound to misrepresent him.
On the other hand, the only way we can talk about him and his vision is via the concepts of our own time and language, which has been the case throughout Buddhist history in the different countries in which it took root. I take nontheist to mean one who does not employ God as a necessary term in his or her teaching. In this sense, yes, the Buddha was a nontheist.
However since he is recorded in the Agganna Sutta as mocking and rejecting the very idea of God, he also comes close to being an atheist in the modern sense. It is probably best to drop trying to categorize the Buddha in any of these ways, to cultivate a healthy skepticism regarding views and opinions, and to concentrate on practicing the dharma instead. "
Helder is ook een reactie op deze pagina: 'The more complete view is the Buddha was non-god-centric, in that belief in a God or Gods is not the central feature of the Dhamma '.
Tenslotte een lang en objectief overzichtsartikel over 'God in Buddhism ' in Wikipedia.
Ook dat ga ik niet proberen samen te vatten. Slechts mijn conclusie dat dit voldoende argument is voor de uitdrukking 'een complexe en moeizame relatie' in de kop van deze blogtekst.
========================================================================
In de rechterkolom van deze blog staat permanent de tekst van een song van John Lennon:
"God is a concept
By which we measure
Our pain
I'll say it again
...
I don't believe in magic
I don't believe in I-ching
I don't believe in Bible
I don't believe in tarot
I don't believe in Hitler
I don't believe in Jesus
I don't believe in Kennedy
I don't believe in Buddha
I don't believe in Mantra "
... etc.
Dit geeft redelijk goed mijn opvatting weer: God is een concept. En concepten komen op en verdwijnen weer, zijn niet permanent, bestaan ook niet echt.
Subjectief gezegd: ik heb het concept God niet nodig, ook zonder denk ik ethisch en zinvol te kunnen leven, en doodgaan.
Ook geen God-light zoals de Wereldziel of Dharmakaya etc.
Alleen een onverschillig en leeg universum.
Goed nieuws voor de atheïst, dus ook voor de boeddhistische atheïst.
Dubbel nieuws zelfs.
* Het eerste is dat er ook vrolijke atheïsten zijn. Waldo Swijnenburg is er één van. Hij heeft een boek geschreven onder de titel 'De schoonheid en de troost van een wereldbeeld zonder God '. In de Volkskrant van 11 april een interview met hem. In OBA-Live (van HUMAN) ook, luister hier
* Het tweede is dat het universum mogelijk langzamer uitdijt dat we tot nu toe dachten. Het duurt misschien wel een miljard jaar langer voor het leeg is: wat een opluchting
Zie accelerating-universe-not-so-fast
========================================================================
Een paar maanden geleden (blog 14 jan.) noemde ik de discussie over het bewijzen van het wel of niet bestaan van God een non-onderwerp.
Vervolgens stortte ik me zelf in die discussie.
Zie bv de blog van Smedes , met mijn bijdragen in het eind daarvan. En zie ook hier
En in een andere discussie schreef ik:
In een TV-programma van de BOS 18 januari werd in een Soefi-tempel een kaars aangestoken met de volgende tekst: "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
Dit gebeurde ook voor de andere vijf wereldreligies.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat het boeddhisme een religie wordt genoemd.
Maar ik herken mezelf volstrekt niet in het noemen (en zelfs verheerlijken) van een kennelijk alomtegenwoordige God. Het boeddhisme wordt hier in een vaag-christelijk keurslijf geduwd, vanuit de wens dat alle religies in wezen dezelfde zijn.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat juist de verschillen benoemd worden
Alleen dan is een gesprek met een 'we agree to disagree'
Trouwens, die verschillen zijn er ook binnen de boeddhistische tradities; sommige kunnen wel met God of het goddelijke of De Ene door één deur; andere (waaronder de mijne) hebben niets met God.
In het soort boeddhisme waarin ik me het meeste juist voel, zit geen God-concept.
Maar eigenlijk ging het me om iets anders: hoe moet je met een theïst een gesprek voeren als die niet alleen overtuigd is van het bestaan van God, maar tegelijk denkt te kunnen bewijzen dat God bestaat. Waarom iets willen 'bewijzen' als je er toch al in gelooft, begrijp ik niet, maar waarschijnlijk denkt zo'n Christen dat ik van bewijzen houd.
Zo'n discussie is eigenlijk onmogelijk, zeker als het ook gaat om een persoonlijk God.
Ik ga ook niet meer proberen enigszins tot elkaar te komen door te zeggen dat er wel 'iets is', een soort goddelijk principe; of agnostisch te zeggen het niet te weten; ik heb gewoon geen behoefte aan het concept God.
Met een Moslim is zo'n discussie ook onmogelijk, denk ik, maar die zal het niet gaan hebben over 'Allah-bewijzen' in een poging mij te overtuigen.
[Toen mij werd gezegd dat dit afstandelijk was en het om eigen ervaring ging, schreef ik:]
Okay, eigen ervaring.
M'n eigen ervaring is dat ik voel er niets van te menen, een rol te spelen om de ander te pleasen als ik zeg "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
M'n eigen ervaring is dat ik niet, nooit, het gevoel heb gehad dat God bestaat en ook nooit (na m'n tiende jaar) het gevoel heb gehad daar iets mee te missen.
Ik geef er de voorkeur aan, tegen mensen van allerlei religies over hun geloof te zeggen: we agree to disagree. En liever langs elkaar heen te leven dan te doen alsof we van alles gemeenschappelijk hebben.
[En tegen iemand anders die, in het kader van deze God-discussie, schreef dat God in onze innerlijke ziel zit en wij hem moeten respecteren en dankbaar zijn; bv over het feit dat we een dak boven ons hoofd hebben en elke dag een bord eten:]
Er is geen God, en hij/zij kan dus ook niet in onze ziel zitten (er is ook geen ziel). Respecteren kan nooit kwaad maar er is niets om te respecteren; en bedanken dus ook niet.
De kunst is m.i. om dankbaar te zijn zonder object van dankbaarheid.
Deze flarden van een standpunt maken, ook voor mezelf, duidelijker
waar ik sta t.a.v. de vraag over het bestaan van God. Duidelijkheid die maakte
dat ik mezelf nu atheïstisch boeddhist noem, scherper dan seculier boeddhist.
In onderstaand betoog geeft ik met een aantal citaten waar het boeddhisme (althans diverse boeddhisten) staan t.a.v. de Godsvraag.
En afsluitend kom ik dan op m'n eigen positie terug.
========================================================================
In het discussieplatform 'Dhamma Wheel' leverde de vraag 'Where is God in Buddhism? ' maar liefst 368 reacties op. Die ga ik dus niet samenvatten. Zie hier
Het betreft hier een (overwegend) Theravada-forum.
In de Theravada (in de traditionele vorm dan, er zijn ook beoefenaren die beïnvloed zijn door Mahayana - zie onder - en New Age visies) is het standpunt helder. Ik beperk me tot het geven van links.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Nyanaponika Thera.
Een genuanceerd artikel met een leuke aan Bertrand Russell toegeschreven oneliner
'It is improbable that the universe contains nothing better than ourselves.'
* 'Why we can be certain that God doesn’t exist' door Sujato noemde ik ook in januari.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Ven. S. Dhammika is ook volstrekt helder:
'Question: Do Buddhists believe in a god? Answer: No, we do not.' Enzovoorts.
Het themanummer 'The God Issue ' van het electronische tijdschrift Inquiring Mind bevat een vijftiental artikelen over het thema 'God en Boeddhisme', de meeste geschreven door Mahayana-boeddhisten met duidelijke en nog steeds min of meer beleden theïstische (Christelijke of Joodse) wortels. Anders dus dan de Theravada-beschouwingen van hierboven.
Veel dichter bij mijn opvattingen zit het artikel 'Was the Buddha an Atheist? ; Preeminent Buddhist thinkers—Badiner, Kornfield, Batchelor, and Thurman—weigh in' door Philip Wolfson uit 'Tricycle' van januari 2015 (u ziet, het is en blijft een actueel thema, vgl ook het recente boek van Brad Warmer over God, of No God, dat is me niet duidelijk geworden)
Het betreft de stelling 'The Buddha was an atheist '
Alan Badiner zei hierover: " I would need time to do it, but there are passages from the Tripitaka that strongly indicate that the Buddha denied the existence of a creator god. Rather than classify him as an atheist or an agnostic, it would be more appropriate to use the term nontheist. An atheist believes only what he can see but, of course, the Buddha suggested that not all that you see is real. "
Stephen Batchelor's bijdrage aan deze discussie:
"I’m happy you are happy with nontheist. The problems are manifold. The term atheist as we use it today would not have been used in that way at the Buddha’s time. Nor, for that matter, would the concept nontheist. There are no equivalents for either in Pali or Sanskrit, though many Hindus today still regard the Buddha as a nastika, usually translated as nihilist but which means something like one who asserts there is nothing.
Again, the Buddha would have rejected this since he warns against the two extremes of atthi [it is] and natthi [it is not] and seeks to establish his dharma in the middle (madhyama), which does not lapse into the extremes of eternalism or annihilationism. The Buddha simply did not define himself or his teaching in such ways. So trying to capture him in these terms is bound to misrepresent him.
On the other hand, the only way we can talk about him and his vision is via the concepts of our own time and language, which has been the case throughout Buddhist history in the different countries in which it took root. I take nontheist to mean one who does not employ God as a necessary term in his or her teaching. In this sense, yes, the Buddha was a nontheist.
However since he is recorded in the Agganna Sutta as mocking and rejecting the very idea of God, he also comes close to being an atheist in the modern sense. It is probably best to drop trying to categorize the Buddha in any of these ways, to cultivate a healthy skepticism regarding views and opinions, and to concentrate on practicing the dharma instead. "
Helder is ook een reactie op deze pagina: 'The more complete view is the Buddha was non-god-centric, in that belief in a God or Gods is not the central feature of the Dhamma '.
Tenslotte een lang en objectief overzichtsartikel over 'God in Buddhism ' in Wikipedia.
Ook dat ga ik niet proberen samen te vatten. Slechts mijn conclusie dat dit voldoende argument is voor de uitdrukking 'een complexe en moeizame relatie' in de kop van deze blogtekst.
========================================================================
In de rechterkolom van deze blog staat permanent de tekst van een song van John Lennon:
"God is a concept
By which we measure
Our pain
I'll say it again
...
I don't believe in magic
I don't believe in I-ching
I don't believe in Bible
I don't believe in tarot
I don't believe in Hitler
I don't believe in Jesus
I don't believe in Kennedy
I don't believe in Buddha
I don't believe in Mantra "
... etc.
Dit geeft redelijk goed mijn opvatting weer: God is een concept. En concepten komen op en verdwijnen weer, zijn niet permanent, bestaan ook niet echt.
Subjectief gezegd: ik heb het concept God niet nodig, ook zonder denk ik ethisch en zinvol te kunnen leven, en doodgaan.
Ook geen God-light zoals de Wereldziel of Dharmakaya etc.
Alleen een onverschillig en leeg universum.
zaterdag 28 maart 2015
Wegens ongewijzigde omstandigheden en succes: opnieuw de Ananda Passion
In het algemeen doe ik weinig aan hergebruik van m'n blogteksten, ook niet in privé-komkommertijd, maar nu maak ik toch wel een uitzondering.
Omdat het Lijden van Christus, de Passie, ook dit jaar met Pasen weer volop in de belangstelling van media en mensen staat (net als verleden jaar en net zo als de jaren daarvoor en waarschijnlijk volgend jaar opnieuw), doe ik het ook: een thema opnieuw onder de aandacht brengen. En wel door de 'Ananda Passion ' van 16 april 2014 opnieuw te plaatsen.
Als de Christenen onder het motto 'frappez toujours ' doorgaan, kunnen wij het ook.
Er is maar één verschil: het EO-spektakel 'The Passion ' (waarom eigenlijk een Engelse titel?) vindt dit jaar in Enschede plaats en niet in Groningen (zie website )
========================================================================
De Ananda Passion
In deze week voor Pasen worden we doodgegooid met Passionen. Vooral natuurlijk de Matthäus. Nu ben ik een Bach-liefhebber en ook deze muziek is prima om aan te horen, hoewel wat lang. Maar al die bekende Nederlanders die naar DE uitvoering gaan (in Naarden), al die opzichtige vroomheid gedurende één week wordt me wat te veel.
En dan heb ik nog niet over het hele erge gebeuren: het TV-spektakel THE PASSION, dit jaar in Groningen; EO-topper .
Vandaar dat ik me afvraag: hebben boeddhisten ook een 'Passion'. Natuurlijk hebben ze (hebben we) een passie (hartstocht) en ook lijden (die andere betekenis van 'passie') hebben we.
Maar er is ook het verhaal van het sterven van de Boeddha. Opgetekend (volgens de overlevering) door zijn trouwe leerling Ananda in de Parinibbana Sutta van de Pali Canon.
Daarom in deze Lijdensweek de Ananda Passion: citaten uit de 16e sutta van de Digha Nikaya.
Het is een lange sutta, op mij maakt hij vaak de indruk dat een heleboel korte teksten aan elkaar zijn geplakt. Ik beperk me tot de aangekondigde dood en het sterven van de Boeddha.
Het is een beperkte selectie; de hele sutta kan beter in z'n geheel worden gelezen.
Opvallend (en die heb ik uitgebreid geciteerd) is de rol van Mara ; een soort godheid van het kwaad maar zich minstens voordoend als vriend van de Boeddha (en eigenlijk ook wel echt een vriend, vind ik, met Stephen Batchelor).
Daarnaast is er de smart van Ananda, die grote moeite had met het afscheid nemen; heel menselijk (maar hij werd, volgens de overlevering, later nog wel 'verlicht').
Eigenlijk is het een gewone, natuurlijke dood: Siddartha Gautanma, de historische Boeddha, was oud geworden (een jaar of 85) en ziek, z'n lichaam deed het steeds minder. En hield er op een dag mee op.
Bron: Het grote heengaan - Maha Parinibbana Sutta
" De zeer ernstige ziekte van de Gezegende
2.22. Daar sprak de Gezegende tot de monniken: "Ga nu, monniken, en zoek ergens in de omgeving van Vesali een onderkomen bij vrienden, kennissen of donateurs, en breng daar het regenseizoen door. Ikzelf zal het regenseizoen hier in Beluva doorbrengen." -- "Goed, Heer", antwoordden de monniken, en zij deden wat hen gezegd was. De Heer bracht het regenseizoen door in Beluva.
2.23. En gedurende het regenseizoen werd de Heer overvallen door een verschrikkelijke ziekte. Er ontstond een snerpende en zeer ernstige pijn in hem alsof hij eraan zou gaan sterven. Maar de Gezegende verdroeg dit allemaal indachtig, met helder begrip en zonder klagen. En hij dacht: "Het zou niet juist zijn als ik tot mijn uiteindelijke heengaan overga zonder mijn volgelingen toegesproken te hebben en afscheid van de gemeenschap van monniken te hebben genomen. Ik zal deze ziekte door de kracht van de wil onderdrukken en mij toeleggen op de wil om verder te leven." En zo gebeurde het dat de ziekte van de Gezegende afnam.
2.24. En de Gezegende herstelde van zijn ziekte. Zodra hij zich wat beter voelde, ging hij naar buiten en ging hij op een zetel zitten die voor hem, in de schaduw aan de voorkant van zijn verblijf, in gereedheid was gebracht. Toen kwam de Eerwaarde Ananda naar hem toe, begroette hem, ging aan een zijde zitten en zei: "Heer, ik heb gezien dat het goed gaat met de Heer! Ik heb gezien hoe de Heer dit alles geduldig verdroeg! En, Heer, mijn lichaam was als dat van een dronkaard. Ik verloor de controle over mezelf en alles om mij heen werd wazig vanwege de ziekte van de Gezegende! De enige gedachte die mij troostte was: 'De Heer zal niet het uiteindelijke Nibbana verwerven voordat hij enige laatste instructies aan de gemeenschap van monniken heeft gegeven.'"
2.25. "Maar, Ananda, wat verwacht de gemeenschap van monniken van mij nog meer? Ik heb de Dhamma onderwezen, Ananda, zonder enig onderscheid te maken tussen ingewijden en niet ingewijden; met betrekking tot de Leer, Ananda, heeft de Tathagata niet zoiets als een gesloten vuist van een leraar die iets achter houdt. Als er iemand is die denkt: 'Ik zal de gemeenschap van monniken leiden' of 'de gemeenschap van monniken is van mij afhankelijk', laat hem de gemeenschap van monniken dan enige instructies geven. Maar, Ananda, de Tathagata heeft niet het idee dat hij het is die de gemeenschap van monniken leidt of dat de gemeenschap van monniken van hem afhankelijk is. Welke instructie zou hij dan aan de gemeenschap van monniken nog moeten geven?"
"Ik ben nu zwak, Ananda, oud en versleten. Ik ben tachtig jaren oud, mijn leven zit erop. Net zoals een oude kar, Ananda, die met de grootst mogelijke moeite met riemen bij elkaar gehouden wordt, zo wordt ook het lichaam van de Tathagata in beweging gehouden. Het is alleen dan, Ananda, wanneer de Tathagata zijn aandacht terugtrekt van externe dingen en met de opheffing van bepaalde gevoelens -- wanneer hij in de tot eenheid geconcentreerde toestand van de geest verkeert[14] -- dat zijn lichaam nog enig comfort kent."
2.26. "Wees daarom, Ananda, als een eiland voor jullie zelf, een toevlucht voor jullie zelf, zoek geen externe toevlucht. Met de Dhamma als jullie eiland, met de Dhamma als jullie toevlucht, zoek geen andere toevlucht. En hoe, Ananda, is een monnik een eiland voor zichzelf, een toevlucht voor zichzelf, zoekt hij geen externe toevlucht? Hoe, zoekt hij, met de Dhamma als zijn eiland, met de Dhamma als zijn toevlucht, geen andere toevlucht? Hier (in deze leer), Ananda, beschouwt een monnik het lichaam als het lichaam, ijverig, volledig gewaar en indachtig, doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. En zo ook wanneer hij gevoelens als gevoelens beschouwt, de geest als de geest beschouwt, mentale objecten als mentale objecten beschouwt, ijverig, volledig gewaar en indachtig, en doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. Dat, Ananda, is hoe een monnik een eiland voor zichzelf is, een toevlucht voor zichzelf is, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt; dat is hoe hij de Dhamma als zijn eiland heeft, hoe hij de Dhamma als zijn toevlucht heeft, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt."
"En zij, Ananda, die nu leven of zij die leven wanneer ik ben heengegaan, als zij als een eiland voor zichzelf zijn, als zij een toevlucht voor zichzelf zijn, en geen andere toevlucht zoeken; diegenen die de Dhamma als hun eiland en toevlucht hebben en geen andere toevlucht zoeken; zij zijn het die het hoogste[15] zullen bereiken indien zij verlangend zijn om te leren."
Sectie 3: Het afstand doen van de wil om langer te leven
...
De smeekbede van Mara
3.7. En al gauw nadat Ananda vertrokken was, kwam Mara de Kwade naar de Heer, ging aan zijn zijde staan en zei: "Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen.'"
3.8. "En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! En de Gezegende heeft ook gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is geworden en onder goden en mensen goed verkondigd is.' En dit is allemaal op deze wijze uitgekomen. Dus, Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!"
De Gezegende geeft zijn wil om verder te leven op
3.9. Hierop sprak de Heer tot Mara, de Kwade: "Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan."
...
Mara's voormalige verzoek
3.34. "Eens, Ananda, verbleef ik te Uruvela, op de bank van de rivier de Nerañjara, aan de voet van de geitherders boom, kort na mijn verheven verlichting. En Mara, de Kwade, benaderde mij en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!'"
3.35. "Toen, Ananda, antwoordde ik Mara, de Kwade, met de woorden: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven en volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is en onder goden en mensen goed verkondigd is.'"
3.36. "En vandaag, Ananda, benaderde Mara mij wederom bij de Capala plaats, ging aan mijn zijde staan en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan (...). Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen (...). En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd (...)[29].'"
3.37. "En toen, Ananda, antwoordde ik Mara de Kwade, met de woorden: 'Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En op deze wijze, Ananda, heeft de Tathagata bij de Capala plaats, indachtig en volledig gewaar, zijn wil om verder te leven, opgegeven."
De smeekbede van Ananda
3.38. Hierop zei de Eerwaarde Ananda: "Heer, laat de Gezegende een eeuw blijven! Laat de Gelukkige tot het einde van een eeuw blijven Heer, voor het welzijn en het geluk van de mensheid, uit mededogen voor de wereld, voor het voordeel, het welzijn en geluk van goden en mensen!"
"Genoeg, Ananda! Smeek de Tathagata niet! Want de tijd, Ananda, voor deze smeekbede is voorbij!"
...
Maar jij, Ananda, was niet in staat om deze duidelijke suggestie, dit duidelijke gebaar te begrijpen dat jou door de Gezegende werd aangereikt en je smeekte de Tathagata niet om langer te blijven. Als je dat wel gedaan zou hebben, Ananda, zou de Tathagata je smeekbede de tweede keer geweigerd hebben, maar de derde keer zou hij ingestemd hebben. Daarom, Ananda, ligt de fout bij jou. Hierin heb je gefaald."
3.48. "Ananda, heb ik niet reeds vanaf het allereerste begin verteld, dat alles wat ons dierbaar en lief is aan verandering onderhevig is, dat wij hiervan moeten scheiden en dat deze dingen veranderen? Van datgene wat geboren is, geworden is, samengesteld is, onderhevig aan verval is, hoe kan iemand, Ananda, daarvan zeggen: 'Dat dit niet tot ontbinding zal komen!' Zulk een toestand van dingen kan niet bestaan! En van datgene, Ananda, dat de Tathagata verzaakt heeft, dat hij in de steek gelaten heeft, dat hij opgegeven en uitgeworpen heeft -- waarmee hij zijn wil om verder te leven opgegeven heeft -- is het woord van de Tathagata voor eens en voor altijd gesproken: 'Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En dat de Tathagata zulk een verklaring terug zou nemen voor de wil om verder te leven, is niet mogelijk."
...
6.7. Toen sprak de Heer tot de monniken: "Welnu, monniken, ik spoor jullie aan: alle samengestelde dingen hebben de aard van vergaan in zich! Bewerkstellig vastbesloten door indachtigheid jullie eigen bevrijding[50]!"
Dit waren de laatste woorden van de Tathagata.
Hoe de Gezegende heenging
6.8. Toen ging de Gezegende de eerste jhana binnen. En na deze verlaten te hebben, ging hij de tweede jhana binnen, de derde, en vervolgens de vierde. Toen, na het verlaten van de vierde jhana, ging hij de sfeer van de oneindige ruimte binnen, vanuit daar de sfeer van het oneindig bewustzijn, van daaruit de sfeer van niets-heid, van daaruit de sfeer van noch waarnemen noch niet waarnemen. Toen hij deze sfeer verlaten had, bereikte hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen.
Toen zei de Eerwaarde Ananda tegen de Eerwaarde Anuruddha: "Eerwaarde Anuruddha, de Heer is heengegaan." -- "Nee, vriend Ananda, de Heer is niet heengegaan. Hij heeft de staat van de opheffing van voelen en waarnemen bereikt[51]."
Toen, nadat hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen verlaten had, ging hij de sfeer van waarnemen noch niet waarnemen binnen, van daaruit de sfeer van niets-heid, vanuit daar de sfeer van oneindig bewustzijn en vanuit daar de sfeer van oneindige ruimte. Vanuit de sfeer van oneindige ruimte ging hij de vierde jhana binnen, de derde, de tweede en vervolgens de eerste. Vanuit de eerste jhana ging hij de tweede jhana binnen, de derde, de vierde. Nadat hij de vierde jhana verlaten had, verdween hij totaal.
De echo van de wereld
6.10. Toen de Gezegende was heengegaan, ontstond er een krachtige aardbeving, beangstigend en welke gepaard ging met donderslagen die door de lucht rolden.
... "
Omdat het Lijden van Christus, de Passie, ook dit jaar met Pasen weer volop in de belangstelling van media en mensen staat (net als verleden jaar en net zo als de jaren daarvoor en waarschijnlijk volgend jaar opnieuw), doe ik het ook: een thema opnieuw onder de aandacht brengen. En wel door de 'Ananda Passion ' van 16 april 2014 opnieuw te plaatsen.
Als de Christenen onder het motto 'frappez toujours ' doorgaan, kunnen wij het ook.
Er is maar één verschil: het EO-spektakel 'The Passion ' (waarom eigenlijk een Engelse titel?) vindt dit jaar in Enschede plaats en niet in Groningen (zie website )
========================================================================
De Ananda Passion
In deze week voor Pasen worden we doodgegooid met Passionen. Vooral natuurlijk de Matthäus. Nu ben ik een Bach-liefhebber en ook deze muziek is prima om aan te horen, hoewel wat lang. Maar al die bekende Nederlanders die naar DE uitvoering gaan (in Naarden), al die opzichtige vroomheid gedurende één week wordt me wat te veel.
En dan heb ik nog niet over het hele erge gebeuren: het TV-spektakel THE PASSION, dit jaar in Groningen; EO-topper .
Vandaar dat ik me afvraag: hebben boeddhisten ook een 'Passion'. Natuurlijk hebben ze (hebben we) een passie (hartstocht) en ook lijden (die andere betekenis van 'passie') hebben we.
Maar er is ook het verhaal van het sterven van de Boeddha. Opgetekend (volgens de overlevering) door zijn trouwe leerling Ananda in de Parinibbana Sutta van de Pali Canon.
Daarom in deze Lijdensweek de Ananda Passion: citaten uit de 16e sutta van de Digha Nikaya.
Het is een lange sutta, op mij maakt hij vaak de indruk dat een heleboel korte teksten aan elkaar zijn geplakt. Ik beperk me tot de aangekondigde dood en het sterven van de Boeddha.
Het is een beperkte selectie; de hele sutta kan beter in z'n geheel worden gelezen.
Opvallend (en die heb ik uitgebreid geciteerd) is de rol van Mara ; een soort godheid van het kwaad maar zich minstens voordoend als vriend van de Boeddha (en eigenlijk ook wel echt een vriend, vind ik, met Stephen Batchelor).
Daarnaast is er de smart van Ananda, die grote moeite had met het afscheid nemen; heel menselijk (maar hij werd, volgens de overlevering, later nog wel 'verlicht').
Eigenlijk is het een gewone, natuurlijke dood: Siddartha Gautanma, de historische Boeddha, was oud geworden (een jaar of 85) en ziek, z'n lichaam deed het steeds minder. En hield er op een dag mee op.
Bron: Het grote heengaan - Maha Parinibbana Sutta
" De zeer ernstige ziekte van de Gezegende
2.22. Daar sprak de Gezegende tot de monniken: "Ga nu, monniken, en zoek ergens in de omgeving van Vesali een onderkomen bij vrienden, kennissen of donateurs, en breng daar het regenseizoen door. Ikzelf zal het regenseizoen hier in Beluva doorbrengen." -- "Goed, Heer", antwoordden de monniken, en zij deden wat hen gezegd was. De Heer bracht het regenseizoen door in Beluva.
2.23. En gedurende het regenseizoen werd de Heer overvallen door een verschrikkelijke ziekte. Er ontstond een snerpende en zeer ernstige pijn in hem alsof hij eraan zou gaan sterven. Maar de Gezegende verdroeg dit allemaal indachtig, met helder begrip en zonder klagen. En hij dacht: "Het zou niet juist zijn als ik tot mijn uiteindelijke heengaan overga zonder mijn volgelingen toegesproken te hebben en afscheid van de gemeenschap van monniken te hebben genomen. Ik zal deze ziekte door de kracht van de wil onderdrukken en mij toeleggen op de wil om verder te leven." En zo gebeurde het dat de ziekte van de Gezegende afnam.
2.24. En de Gezegende herstelde van zijn ziekte. Zodra hij zich wat beter voelde, ging hij naar buiten en ging hij op een zetel zitten die voor hem, in de schaduw aan de voorkant van zijn verblijf, in gereedheid was gebracht. Toen kwam de Eerwaarde Ananda naar hem toe, begroette hem, ging aan een zijde zitten en zei: "Heer, ik heb gezien dat het goed gaat met de Heer! Ik heb gezien hoe de Heer dit alles geduldig verdroeg! En, Heer, mijn lichaam was als dat van een dronkaard. Ik verloor de controle over mezelf en alles om mij heen werd wazig vanwege de ziekte van de Gezegende! De enige gedachte die mij troostte was: 'De Heer zal niet het uiteindelijke Nibbana verwerven voordat hij enige laatste instructies aan de gemeenschap van monniken heeft gegeven.'"
2.25. "Maar, Ananda, wat verwacht de gemeenschap van monniken van mij nog meer? Ik heb de Dhamma onderwezen, Ananda, zonder enig onderscheid te maken tussen ingewijden en niet ingewijden; met betrekking tot de Leer, Ananda, heeft de Tathagata niet zoiets als een gesloten vuist van een leraar die iets achter houdt. Als er iemand is die denkt: 'Ik zal de gemeenschap van monniken leiden' of 'de gemeenschap van monniken is van mij afhankelijk', laat hem de gemeenschap van monniken dan enige instructies geven. Maar, Ananda, de Tathagata heeft niet het idee dat hij het is die de gemeenschap van monniken leidt of dat de gemeenschap van monniken van hem afhankelijk is. Welke instructie zou hij dan aan de gemeenschap van monniken nog moeten geven?"
"Ik ben nu zwak, Ananda, oud en versleten. Ik ben tachtig jaren oud, mijn leven zit erop. Net zoals een oude kar, Ananda, die met de grootst mogelijke moeite met riemen bij elkaar gehouden wordt, zo wordt ook het lichaam van de Tathagata in beweging gehouden. Het is alleen dan, Ananda, wanneer de Tathagata zijn aandacht terugtrekt van externe dingen en met de opheffing van bepaalde gevoelens -- wanneer hij in de tot eenheid geconcentreerde toestand van de geest verkeert[14] -- dat zijn lichaam nog enig comfort kent."
2.26. "Wees daarom, Ananda, als een eiland voor jullie zelf, een toevlucht voor jullie zelf, zoek geen externe toevlucht. Met de Dhamma als jullie eiland, met de Dhamma als jullie toevlucht, zoek geen andere toevlucht. En hoe, Ananda, is een monnik een eiland voor zichzelf, een toevlucht voor zichzelf, zoekt hij geen externe toevlucht? Hoe, zoekt hij, met de Dhamma als zijn eiland, met de Dhamma als zijn toevlucht, geen andere toevlucht? Hier (in deze leer), Ananda, beschouwt een monnik het lichaam als het lichaam, ijverig, volledig gewaar en indachtig, doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. En zo ook wanneer hij gevoelens als gevoelens beschouwt, de geest als de geest beschouwt, mentale objecten als mentale objecten beschouwt, ijverig, volledig gewaar en indachtig, en doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. Dat, Ananda, is hoe een monnik een eiland voor zichzelf is, een toevlucht voor zichzelf is, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt; dat is hoe hij de Dhamma als zijn eiland heeft, hoe hij de Dhamma als zijn toevlucht heeft, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt."
"En zij, Ananda, die nu leven of zij die leven wanneer ik ben heengegaan, als zij als een eiland voor zichzelf zijn, als zij een toevlucht voor zichzelf zijn, en geen andere toevlucht zoeken; diegenen die de Dhamma als hun eiland en toevlucht hebben en geen andere toevlucht zoeken; zij zijn het die het hoogste[15] zullen bereiken indien zij verlangend zijn om te leren."
Sectie 3: Het afstand doen van de wil om langer te leven
...
De smeekbede van Mara
3.7. En al gauw nadat Ananda vertrokken was, kwam Mara de Kwade naar de Heer, ging aan zijn zijde staan en zei: "Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen.'"
3.8. "En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! En de Gezegende heeft ook gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is geworden en onder goden en mensen goed verkondigd is.' En dit is allemaal op deze wijze uitgekomen. Dus, Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!"
De Gezegende geeft zijn wil om verder te leven op
3.9. Hierop sprak de Heer tot Mara, de Kwade: "Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan."
...
Mara's voormalige verzoek
3.34. "Eens, Ananda, verbleef ik te Uruvela, op de bank van de rivier de Nerañjara, aan de voet van de geitherders boom, kort na mijn verheven verlichting. En Mara, de Kwade, benaderde mij en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!'"
3.35. "Toen, Ananda, antwoordde ik Mara, de Kwade, met de woorden: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven en volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is en onder goden en mensen goed verkondigd is.'"
3.36. "En vandaag, Ananda, benaderde Mara mij wederom bij de Capala plaats, ging aan mijn zijde staan en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan (...). Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen (...). En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd (...)[29].'"
3.37. "En toen, Ananda, antwoordde ik Mara de Kwade, met de woorden: 'Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En op deze wijze, Ananda, heeft de Tathagata bij de Capala plaats, indachtig en volledig gewaar, zijn wil om verder te leven, opgegeven."
De smeekbede van Ananda
3.38. Hierop zei de Eerwaarde Ananda: "Heer, laat de Gezegende een eeuw blijven! Laat de Gelukkige tot het einde van een eeuw blijven Heer, voor het welzijn en het geluk van de mensheid, uit mededogen voor de wereld, voor het voordeel, het welzijn en geluk van goden en mensen!"
"Genoeg, Ananda! Smeek de Tathagata niet! Want de tijd, Ananda, voor deze smeekbede is voorbij!"
...
Maar jij, Ananda, was niet in staat om deze duidelijke suggestie, dit duidelijke gebaar te begrijpen dat jou door de Gezegende werd aangereikt en je smeekte de Tathagata niet om langer te blijven. Als je dat wel gedaan zou hebben, Ananda, zou de Tathagata je smeekbede de tweede keer geweigerd hebben, maar de derde keer zou hij ingestemd hebben. Daarom, Ananda, ligt de fout bij jou. Hierin heb je gefaald."
3.48. "Ananda, heb ik niet reeds vanaf het allereerste begin verteld, dat alles wat ons dierbaar en lief is aan verandering onderhevig is, dat wij hiervan moeten scheiden en dat deze dingen veranderen? Van datgene wat geboren is, geworden is, samengesteld is, onderhevig aan verval is, hoe kan iemand, Ananda, daarvan zeggen: 'Dat dit niet tot ontbinding zal komen!' Zulk een toestand van dingen kan niet bestaan! En van datgene, Ananda, dat de Tathagata verzaakt heeft, dat hij in de steek gelaten heeft, dat hij opgegeven en uitgeworpen heeft -- waarmee hij zijn wil om verder te leven opgegeven heeft -- is het woord van de Tathagata voor eens en voor altijd gesproken: 'Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En dat de Tathagata zulk een verklaring terug zou nemen voor de wil om verder te leven, is niet mogelijk."
...
6.7. Toen sprak de Heer tot de monniken: "Welnu, monniken, ik spoor jullie aan: alle samengestelde dingen hebben de aard van vergaan in zich! Bewerkstellig vastbesloten door indachtigheid jullie eigen bevrijding[50]!"
Dit waren de laatste woorden van de Tathagata.
Hoe de Gezegende heenging
6.8. Toen ging de Gezegende de eerste jhana binnen. En na deze verlaten te hebben, ging hij de tweede jhana binnen, de derde, en vervolgens de vierde. Toen, na het verlaten van de vierde jhana, ging hij de sfeer van de oneindige ruimte binnen, vanuit daar de sfeer van het oneindig bewustzijn, van daaruit de sfeer van niets-heid, van daaruit de sfeer van noch waarnemen noch niet waarnemen. Toen hij deze sfeer verlaten had, bereikte hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen.
Toen zei de Eerwaarde Ananda tegen de Eerwaarde Anuruddha: "Eerwaarde Anuruddha, de Heer is heengegaan." -- "Nee, vriend Ananda, de Heer is niet heengegaan. Hij heeft de staat van de opheffing van voelen en waarnemen bereikt[51]."
Toen, nadat hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen verlaten had, ging hij de sfeer van waarnemen noch niet waarnemen binnen, van daaruit de sfeer van niets-heid, vanuit daar de sfeer van oneindig bewustzijn en vanuit daar de sfeer van oneindige ruimte. Vanuit de sfeer van oneindige ruimte ging hij de vierde jhana binnen, de derde, de tweede en vervolgens de eerste. Vanuit de eerste jhana ging hij de tweede jhana binnen, de derde, de vierde. Nadat hij de vierde jhana verlaten had, verdween hij totaal.
De echo van de wereld
6.10. Toen de Gezegende was heengegaan, ontstond er een krachtige aardbeving, beangstigend en welke gepaard ging met donderslagen die door de lucht rolden.
... "
dinsdag 24 maart 2015
Wat zijn er toch veel boeiende boeddhistische podcasts en ook nog 'seculier' (in het Engels, dat wel)
Hoe neem ik het liefste de Dharma in me op? Door haar zelf te ervaren in meditatie, maar ook door te leren van anderen. Lezen of luisteren, dat is dan de vraag? Meestal lezen, ik bevind me nog in de leestraditie. Maar luisteren is ook niet weg. Life of via (vroeger) radio en (nu vooral) internet.
Podcasts dus en Dharma Talks. Ik zie wel een verschil tussen die twee maar dat is een kwestie van afspraak.
In een 'Dharma Talk' of (als het specifiek Theravada betreft, de Pali-vorm 'Dhamma Talk '; hier houd ik me aan de meer bekende term 'Dharma') brengt een leraar een stukje van zijn of haar ideeën van de leer van de Boeddha naar z'n/haar gehoor. Vaak (maar niet altijd) aak als onderdeel van een meditatie-retraite.
Twee mooie en grote verzamelingen van audio Dharma Talks zijn te vinden in http://www.audiodharma.org/ en http://www.dharmaseed.org/talks/
Er zijn er meer, ook in websites van afzonderlijke boeddhistische tradities, van de 'eigen' leraar.
Een Podcast wordt wel gedefinieerd als 'een audiouitzending waarbij het geluidsbestand op aanvraag wordt aangeboden door middel van webfeeds.'
De boeddhistische podcasts die ik ken, zijn bijna altijd opnamen van interviews, één op één, een enkele keer met meer dan één geïnterviewde.
Dit bijna alles Engelstalig. In het Nederlands is er weinig.
De BOS heeft van sommige van haar radio-uitzendingen podcasts gemaakt (een enkele ook zonder voorafgaande radio-uitzending). Meestal gesprekken met 'interessante' mensen, 'human interest' dus. Dharma Talks van de BOS ken ik niet, de BOS heeft sowieso weinig Dharma gebracht in de vijftien jaar van haar bestaan.
Ze hebben wel het een en ander: zie (en beluister) https://soundcloud.com/bosrtv/
Deze zullen na 31 december niet zomaar 'meegenomen' mogen worden. En toch, als de BOS-Radio zichzelf opnieuw wil uitvinden na haar einde als publieke omroep per 31 december van dit jaar, dan zal dat in de vorm van aan te bieden podcasts moeten zijn.
Maar hebben we genoeg interessante en/of deskundige sprekers (onder de vijfenzestig jaar, ik neem de bovengrens van 'niet-oud' vrij ruim)? En hebben we goede deskundige interviewers?
Dit als inleiding op de lijst van podcasts van de website van de 'The Secular Buddhist Association ' : http://secularbuddhism.org/
De term 'seculier' is t.a.v. het boeddhisme - voor zover ik weet - geïntroduceerd door Stephen Batchelor; ter vervanging van z'n eerdere term 'agnostisch'.
De podcasts en artikelen op deze website zijn bepaald niet alleen à la Batchelor, en ook de vaste interviewer Ted Meissner is bepaald geen scherpslijper.
Op http://secularbuddhism.org/category/podcasts/ zijn inmiddels 220 podcasts te vinden en beluisteren. Echt met de crème de la crème van het Engels sprekende boeddhisme (overwegend Amerikanen maar men is behoorlijk 'global')
Hieronder de omschrijving van de podcasts van de laatste twee jaar.
De uitzendingen zijn te beluisteren door hier op de titel te klikken; of als dat niet werkt: te scrollen op http://secularbuddhism.org/category/podcasts/
Er is overigens een tweede grote verzameling van overwegend Amerikaanse podcasts: http://www.buddhistgeeks.com/category/podcast/
van de bekende 'Buddhist geek' Vincent Horn. Zij zitten al op nummer 354.
Er is een duidelijk cultuurverschil tussen de twee, ik ben iets meer van het strenge secular buddhism, maar anderen (van Bodhitv bijvoorbeeld) lijken de 'Geeks' meer te waarderen.
===================================================================
Episode 220 :: Massimo Pigliucci :: Secular Buddhism and Neo Stoicism
Massimo Pigliucci Science philosopher Massimo Pigliucci joins us to speak about his experiences with stoicism, and we discuss some similarities with secular Buddhism. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice […]
Author Alex Soojung-Kim Pang joins us to speak about his book The Distraction Addiction: Getting the Information You Need and the Communication You Want, Without Enraging Your Family, Annoying Your Colleagues, and Destroying Your Soul. Do you ever get distracted? If you’re like me and practically everyone else on the planet, of […]
Podcasts dus en Dharma Talks. Ik zie wel een verschil tussen die twee maar dat is een kwestie van afspraak.
In een 'Dharma Talk' of (als het specifiek Theravada betreft, de Pali-vorm 'Dhamma Talk '; hier houd ik me aan de meer bekende term 'Dharma') brengt een leraar een stukje van zijn of haar ideeën van de leer van de Boeddha naar z'n/haar gehoor. Vaak (maar niet altijd) aak als onderdeel van een meditatie-retraite.
Twee mooie en grote verzamelingen van audio Dharma Talks zijn te vinden in http://www.audiodharma.org/ en http://www.dharmaseed.org/talks/
Er zijn er meer, ook in websites van afzonderlijke boeddhistische tradities, van de 'eigen' leraar.
Een Podcast wordt wel gedefinieerd als 'een audiouitzending waarbij het geluidsbestand op aanvraag wordt aangeboden door middel van webfeeds.'
De boeddhistische podcasts die ik ken, zijn bijna altijd opnamen van interviews, één op één, een enkele keer met meer dan één geïnterviewde.
Dit bijna alles Engelstalig. In het Nederlands is er weinig.
De BOS heeft van sommige van haar radio-uitzendingen podcasts gemaakt (een enkele ook zonder voorafgaande radio-uitzending). Meestal gesprekken met 'interessante' mensen, 'human interest' dus. Dharma Talks van de BOS ken ik niet, de BOS heeft sowieso weinig Dharma gebracht in de vijftien jaar van haar bestaan.
Ze hebben wel het een en ander: zie (en beluister) https://soundcloud.com/bosrtv/
Deze zullen na 31 december niet zomaar 'meegenomen' mogen worden. En toch, als de BOS-Radio zichzelf opnieuw wil uitvinden na haar einde als publieke omroep per 31 december van dit jaar, dan zal dat in de vorm van aan te bieden podcasts moeten zijn.
Maar hebben we genoeg interessante en/of deskundige sprekers (onder de vijfenzestig jaar, ik neem de bovengrens van 'niet-oud' vrij ruim)? En hebben we goede deskundige interviewers?
Dit als inleiding op de lijst van podcasts van de website van de 'The Secular Buddhist Association ' : http://secularbuddhism.org/
De term 'seculier' is t.a.v. het boeddhisme - voor zover ik weet - geïntroduceerd door Stephen Batchelor; ter vervanging van z'n eerdere term 'agnostisch'.
De podcasts en artikelen op deze website zijn bepaald niet alleen à la Batchelor, en ook de vaste interviewer Ted Meissner is bepaald geen scherpslijper.
Op http://secularbuddhism.org/category/podcasts/ zijn inmiddels 220 podcasts te vinden en beluisteren. Echt met de crème de la crème van het Engels sprekende boeddhisme (overwegend Amerikanen maar men is behoorlijk 'global')
Hieronder de omschrijving van de podcasts van de laatste twee jaar.
De uitzendingen zijn te beluisteren door hier op de titel te klikken; of als dat niet werkt: te scrollen op http://secularbuddhism.org/category/podcasts/
Er is overigens een tweede grote verzameling van overwegend Amerikaanse podcasts: http://www.buddhistgeeks.com/category/podcast/
van de bekende 'Buddhist geek' Vincent Horn. Zij zitten al op nummer 354.
Er is een duidelijk cultuurverschil tussen de twee, ik ben iets meer van het strenge secular buddhism, maar anderen (van Bodhitv bijvoorbeeld) lijken de 'Geeks' meer te waarderen.
===================================================================
Episode 220 :: Massimo Pigliucci :: Secular Buddhism and Neo Stoicism
Massimo Pigliucci Science philosopher Massimo Pigliucci joins us to speak about his experiences with stoicism, and we discuss some similarities with secular Buddhism. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice […]
Alexander Wynne Alexander Wynne joins us to speak about how we may creatively engage with tradition. Just today the latest issue of Buddhadharma arrived in my mailbox, with a cover story about the mindfulness movement. The piece was introduced by my friend Jenny Wilks, who like many of us lives in the two overlapping but […]
David McRaney David McRaney joins us to speak about delusion from his blog and book, You Are Not So Smart: Why You Have Too Many Friends on Facebook, Why Your Memory Is Mostly Fiction, and 46 Other Ways You’re Deluding Yourself. How do we know, what we know? Think about it. How many times have […]
Author Greta Christina joins us to speak about her new minibook, Comforting Thoughts About Death That Have Nothing To Do With God. Given enough time, the survival rate of life is exactly zero. There are no exceptions; at some point, we will all die. Different religions, including Buddhism, have different assertions about what […]
James Kempf joins us in our second Unplugged episode to talk about the problems he encountered in the practice, and wrote about in his book, Silicon Valley Monk: From Metaphysics to Reality on the Buddhist Path. How many of you have been on a retreat, and noticed that someone had significant emotional or […]
Keith Nielsen Keith Nielsen joins us to speak about secular Buddhism in Houston, Texas. Secular Buddhism continues to grow and flourish, distinguishing itself from traditional forms with its focus on this world, while honoring the core values and practices of Buddhist thought. New groups continue to sprout as the notion of secular, while being Buddhist, […]
Yeshe Rabgye Yeshe Rabgye returns to speak with us about his new book, Life’s Meandering Path: A Secular Approach to Gautama Buddha’s Guide to Living. It’s interesting, as we look at the ancient Buddhist texts, how much of them have clear and present meaning to us in contemporary society. It’s what many of us like […]
Professor Erik Braun joins us to speak about The Birth of Insight: Meditation, Modern Buddhism, and the Burmese Monk Ledi Sayadaw. Insight meditation is arguably one of the most common practices in contemporary Buddhism. But, where did this modern version come from, what are the roots of what we see in the West? […]
Winton Higgins Our returning guest, Winton Higgins, speaks with us about some key challenges facing secular Buddhists in contemporary society. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and Science, and […]
Derek Beres joins us to speak about his book, The Warrior’s Path: Living Yoga’s Ten Codes. Buddhism is not the only tradition that involves being in the present, in full awareness, and making more skillful decisions. It’s also not the only tradition undergoing growing pains as it encounters modernity, particularly Western culture, and […]
Professor Jeff Wilson joins us to speak about his book, Mindful America: The Mutual Transformation of Buddhist Meditation and American Culture. Chances are if you listen to this podcast, you’ve got an inkling of the relationship between traditional Buddhism, secular Buddhism, and the contemporary mindfulness movement. However you think or feel about this […]
Justin Merritt Justin Merritt joins us to speak about his blog and podcast, Simple Suttas. There are plenty of dhamma talk podcasts out in the world, and that’s great, it gives a wide set of options of teachers one can listen to about the Buddha sasana. But there aren’t a lot of podcast that focus […]
Gil Fronsdal Gil Fronsdal joins us to speak about his upcoming book, a translation of the Pali Atthakavagga, The Book of Eights. Not all the books in the Pali canon are easy to find in English, let along translations that resonate with contemporary sensibilities. The books of the Sutta Nipata are some of the earliest […]
Author Alex Soojung-Kim Pang joins us to speak about his book The Distraction Addiction: Getting the Information You Need and the Communication You Want, Without Enraging Your Family, Annoying Your Colleagues, and Destroying Your Soul. Do you ever get distracted? If you’re like me and practically everyone else on the planet, of […]
Andrew Holecek joins us to speak about contemplative practice in the digital age. As meditators, we often see our mobile devices and technological advances as distractions. And certainly, they can be. They’re designed, after all, not just to serve a function, but to keep the attention of the customer. What are some ways […]
Katherine MacLean Researcher and practitioner Katherine MacLean joins us in our first Unplugged episode. One thing that often gets missed in the ongoing criticisms of scientific research being doing around meditation, is that the researchers are people. They are dedicated professionals, and passionate practitioners who nonetheless manage to maintain a boundary between their personal care […]
Bob Stahl Buddhist and teacher of Mindfulness Based Stress Reduction teachers, Bob Stahl, joins us to speak about the alignment between Buddhism, and contemporary mindfulness. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: […]
Meditation teacher and author Jason Siff joins us again to speak about some of his reflections on Secular Buddhism. If there’s one thing we’ve tried to avoid doing in the Secular Buddhist Association, it’s to define the dogma of Secular Buddhism, with capital letters. We’ve intentionally kept our guiding principles at a very […]
Film maker Gary McDonald joins us to speak about his movie, The Fourth Noble Truth. We’re seeing more Buddhism in film these days. Many are documentaries, there are two of which in various stages of production that we’ve spoken about on this podcast alone. But few expressly Buddhist fiction films targeted to a […]
Linda Blanchard joins us to speak about her new book Dependent Arising In Context. Dependent arising, or co-origination, is one of the more complex concepts in Buddhism, probably because it encompasses so many things and how they relate. Some take this chain of events as literal truths, irrevocably and unquestioningly about a literal […]
Stephen Batchelor joins us once again to speak about the growing acceptance of a secular approach to Buddhism. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and Science, and […]
Karen Maezen Miller joins us to speak about her new book, Paradise in Plain Sight: Lessons from a Zen Garden. The surface of every moment contains the infinite depths of zen. We see this in practice with the tea ceremony, we capture it with haiku, with the music of the shakuhachi flute […]
Gary Weber joins us to speak about Happiness Beyond Thought: A Practical Guide to Awakening. Awakening. It’s one of the top three bugaboos traditional Buddhism has when trying to find resonance with a contemporary, often Western meditator. But as is often the case, what we mean may open doors to Buddhism where only […]
Jacob Hess joins us to speak about applying a Buddhist originated mindfulness practice, with a Mormon community. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and Science, and appears […]
Ramsey Margolis joins us once more to speak about his exploration of what it’s like to give up just one thing each month, for a year. A big part of Buddhism is the concept of letting go, and we often use that in the context of our mental formations. But it’s not just […]
Jay Michaelson Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and Science, and appears every other week, alternating with The Secular Buddhist. You’ll find many of the same guests you’ve enjoyed […]
Author Charlie Fisher joins us to speak about his new book, Meditation in the Wild: Buddhism’s Origin in the Heart of Nature. Contemporary practice may tend to be a bit… urban. We’re crowded, most of us are in cities, and the concept of being a forest monastic is fairly distant from our experience. […]
Ken McLeod joins us to speak about Reflections on Silver River: Tokme Zongpo’s Thirty-Seven Practices of a Bodhisattva. One of the difficulties we have in our modern, information age is … information, of the overload kind. There’s so much to read coming out every day, it can be difficult for us to contemplate […]
Matt Lowry joins us to speak about how our communities, particularly our secular and skeptical ones, are evolving with the rapidity of puncuated equilibrium. Our groups are evolving. But with evolution, which involves change and difference, we need to be open that it may not all be bad. Diversity, we continually say here […]
Dr. Rick Hanson returns to speak with us about his new book, Hardwiring Happiness: The New Brain Science of Contentment, Calm, and Confidence. Our practice is a tricky one. It goes against the stream, it takes effort, and sometimes that effort isn’t itself really clear. Are we trying to get somewhere, make […]
Jay Michaelson joins us to speak about his new book, Evolving Dharma: Meditation, Buddhism, and the Next Generation of Enlightenment. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and […]
Teacher Kenneth Folk joins us to speak about how we might approach enlightenment from a contemporary standpoint. One of the frequent topics of discussion on the Secular Buddhist Association forums is that of enlightenment. After all, don’t secular Buddhists simply dismiss enlightenment as a fantasy? Of course, opinions vary within our community, and […]
Adam Eurich returns to speak with us about the progress of his documentary film exploring American Buddhism, Seeking Heartwood. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and Science, […]
Candace Gorham joins us to speak about her new book, The Ebony Exodus Project: Why Some Black Women Are Walking out on Religion — and Others Should Too. There’s something I’m concerned about in our contemporary Western sanghas, and that’s a lack of diversity, particularly ethnic diversity. Why is that? Isn’t the practice […]
Sir Lloyd Geering joins us to speak about trailblazing the secular path with secular Christianity in 1967. Hi, everyone. Before we get started with today’s episode, I want to remind the listeners that we’ve started a new podcast which may also interest you. It’s called Present Moment: Mindfulness Practice and Science, and […]
Sarah Barker joins us again, this time with her husband the intrepid Bruce Barker, to speak about their latest project about secularism in Los Angeles, You Are Here TV. Secularism is still in its infancy here in the U.S., at least as far as mainstream culture is concerned with using that name. Of course we’re […]
Terry Bean Terry Bean joins us to speak about Little Rock Secular Buddhists, an in-person group in the heart of Arkansas. The term “Secular Buddhism” was virtually unknown a few years ago. But things are changing, as those of us who do identify as Buddhist, but not quite in the traditional sense, find one another. […]
Today we speak with Toni Bernhard about her new book How to Wake Up: A Buddhist-Inspired Guide to Navigating Joy and Sorrow. Life is made of a wide variety of experiences. Some encourage and inspire, energize and lighten us, while we may find other experiences discouraging, or depressing. Our practice is getting to […]
Sweeping Zen founder Adam Tebbe joins us to speak about his new documentary film project, “Zen in America”. The Zen tradition has been in the United States for quite a while now on the scale of… well, Buddhism in America, at least, and as such has well established roots. Founders have recognized dharma […]
Myoan Grace Schireson joins us to speak about the distinguishing characteristics of providing guidance in meditation, and how to avoid becoming a student’s therapist. One of the many challenges a meditation teacher can face, is that sometimes our role as teachers becomes tangled with providing therapy. It’s a very common occurrence, but […]
Sarah Barker, Amy Boyle, and Ian Dodd join us to speak about bringing a secular Sunday Assembly to the City of Angels. Why do we congregate? Why is it we seem to have this human interest to come together in groups? It’s more than just loneliness, of course. There’s an affirmation of belonging, of identity, […]
Meditation teacher and author Jason Siff returns to speak with us about teaching meditation. Many of us have an ongoing meditation practice, but a few have taken on the challenge of teaching. What does that mean, and how might it impact your own practice as you find yourself in a role with different […]
David Loy and Ron Purser join us to discuss some Buddhist responses to popular mindfulness programs. What does mindfulness mean to you? Is it a one-eighth slice of a delicious dhamma pie, or is it the full understanding and practice of panna, sila, and samatha? However we may feel about it, mindfulness is becoming mainstream […]
Matthew Bortolin Author and Zen Buddhist – Matthew Bortolin joins us to speak about his book, The Dharma of Star Wars. It’s safe to say that many of us live a very rich fantasy life. It may be personal ruminations, book, or movies. We identify with some characters, we admire other characters, or have an aversion […]
Shinzen Young, Vince Horn, and Mark Knickelbine join us to speak about the opportunities and challenges of creating Buddhist virtual community with digital technology. As Buddhism takes root in the relatively new soil of the Western mind and culture, like other traditions it is encountering modernity. If that wasn’t difficult enough, digital technology opens new […]
Gary Gach Gary Gach speaks with us today about sila, the pro-social behaviors of Buddhism — Right Speech, Right Action, Right Livelihood. Recent events around radical, violent activities from Buddhist monastics in Myanmar have stirred some controversy about the validity of Buddhist practice. It seems that Buddhism isn’t really what it’s all cracked up to […]
Bernat Font Bernat Font joins us to speak about the new Spanish language secular Buddhism website, Budismo Secular. Hi, everyone. This podcast started several years ago at the encouragement of someone dear to me, who lives in Mexico. She suggested several very good ideas about topics and themes, and eventually The Secular Buddhist began. Since […]
Brad Warner Brad Warner joins us to speak about his new book just released this week, There Is No God And He Is Always With You. What do you think of when you hear the word “God”, with a capital G? If you’re from a Judeo-Christian background, particular images and ideas might come to mind. […]
Dinty Moore Author and teacher – Dinty Moore speaks with us about his new book, The Mindful Writer: Noble Truths of the Writing Life. Our practice can manifest in many ways, really in everything we do. But that is a decision, a choice we have, and sometimes we don’t take it, instead continuing on automatic pilot. […]
Zen teacher and artist Anita Feng joins us to speak about raku pottery in contemporary Buddhist art. Early Buddhist art was missing one particular figure: Buddha. That changed over time, as Buddhism reached new shores and cultures, as the teaching itself has found new forms of expression. We see a growth of artistic […]
Danny Ford joins us to speak about how his own mindfulness practice has helped guide his therapy practice. Buddhism teaches one thing: suffering and the extinguishing of it. Contemporary mental health professionals encounter the suffering of their patients on a daily basis, and just as we see in the Dhammapada, many of the […]
Bernd Kaponig and Cristina Pecchia, two of the four founders of the new German language Secular Buddhism website, join us to speak about their work with communicating Secular Buddhism to the German speaking world. As the concepts and practices of secular Buddhism become more widely known, both for what they are and as […]
Jennifer Niedzielski joins us to talk about her work and joys with Mindful Moms Network. Hi, everyone, and happy Mothers’ Day. We’re going to talk about mindfulness and how it relates to motherhood, one of the most challenging, stressful, meaningful, and rewarding efforts anyone can do. For all the mothers out there who […]
Bhikkhu Sujato joins us to speak about the ordination of women in the Theravada tradition, and his work with canonical veracity in The Authenticity Project. How do we know for sure what Gotama said? We probably can’t, and we can further muddy the waters with unsupportable assertions about the perfection of the Pali […]
Author and teacher David Webster joins us to speak about his book, Dispirited: How Contemporary Spirituality Makes Us Stupid, Selfish and Unhappy. What happens when we have the ability to pick and choose components from various religious traditions, and try to integrate them into our practice? This cafeteria spirituality as it’s sometimes called, […]
Leigh Brasington joins us to speak about what the Pali canon suttas have to say about practicing the jhanas. In traditional Theravadin Buddhism, there’s this thing called the Eightfold Path. It is the process by which we abandon the fetters, those pesky things that lead us to regular encounters with dissatisfaction in life. […]
woensdag 14 januari 2015
Wat is er toch met dat willen bewijzen dat God (niet) bestaat; zelfs boeddhisten houden zich daar nu mee bezig. En een plaatje over vergeving
Als ik in het verleden in een filosofie- of religie-boek een passage tegen kwam over het Godsbewijs, ging ik verder bladeren. Dat onderwerp interesseerde me niets. Voor mij was de vraag of we het concept 'God' nodig hebben belangrijker dan een eventueel bewijs van zijn/haar bestaan.
Ik dacht dat zich bezighouden met het 'Godsbewijs' een achterhaalde hobby was geworden, net zo iets als postzegels verzamelen. Maar men (bv op de VU, zie de blogs van Maarten Keulemans en Taede Smedes ) is er nog volop mee bezig.
Langzamerhand dringt het onderwerp zich ook aan de boeddhist op, of hij/zij dat nu leuk vindt of niet.
De Boeddhistische Omroep Stichting had er dinsdag 13 januari een discussie op de radio over (Zie en luister OBA Life 13 jan. ), waarbij de voorstander (van het bestaan van God) weliswaar geen boeddhist was maar het wel vaak over de oosterse wijsheid had.
Maar ook een meer serieus te nemen figuur als de monnik Sujato is met dit onderwerp bezig.
Zie z'n blog Why we can be certain that God doesn’t exist
Wat een non-onderwerp; dan maar liever een plaatje, over vergeving.
Ik dacht dat zich bezighouden met het 'Godsbewijs' een achterhaalde hobby was geworden, net zo iets als postzegels verzamelen. Maar men (bv op de VU, zie de blogs van Maarten Keulemans en Taede Smedes ) is er nog volop mee bezig.
Langzamerhand dringt het onderwerp zich ook aan de boeddhist op, of hij/zij dat nu leuk vindt of niet.
De Boeddhistische Omroep Stichting had er dinsdag 13 januari een discussie op de radio over (Zie en luister OBA Life 13 jan. ), waarbij de voorstander (van het bestaan van God) weliswaar geen boeddhist was maar het wel vaak over de oosterse wijsheid had.
Maar ook een meer serieus te nemen figuur als de monnik Sujato is met dit onderwerp bezig.
Zie z'n blog Why we can be certain that God doesn’t exist
Wat een non-onderwerp; dan maar liever een plaatje, over vergeving.
Abonneren op:
Posts (Atom)